Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi

Dilek Çeri; Mine Çardak

doi:10.47479/ihead.1695581

TR EN

Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın temel amacı; yaşamın en önemli becerilerinin kazanıldığı, okul öncesi dönemde tükenir doğal kaynakların korunması için çocuklarda ekolojik ayak izi farkındalığının sağlanmasıdır. Bu çalışmada proje tabanlı öğrenme yaklaşımı ile desteklenen çalışmaların çocukların, tutum ve davranışlarına olan etkisini incelemek hedeflenmiştir. Verilerin toplanmasında “Çocuklar İçin Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği (EKAY-Ö)” kullanılmıştır. Yarı deneysel desende yürütülen çalışmada, ön- son test kontrol grupları yer almıştır. Araştırmanın çalışma grubu; daha önce çevre eğitimi almamış 48-66 aylık, 15’i deney grubu ve 15’i kontrol grubu olmak üzere 30 çocuktan oluşmuştur. Proje tabanlı öğrenme yaklaşımıyla hazırlanmış ekolojik ayak izi etkinlik programı deney grubu çocuklarına uygulanmıştır. Yedi haftalık eğitim sonucunda deney ve kontrol grubu çocuklarına son test uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizleri IBM SPSS V23 ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin normallik dağılımları “Shapiro-Wilk Testi” ile değerlendirilmiştir. Normal dağılıma uymayan ölçek puanlarının ikili grup karşılaştırmalarında; “Mann Whitney U Testi”, normal dağılıma uymayan ve farklı zamanlarda ölçülen ölçek puanlarının karşılaştırılmasında, “Wilcoxon Testi” kullanılmıştır. Yapılan deneysel çalışma sonunda iki grubun son testten aldıkları puanlar karşılaştırılmış ve sonucun deney grubu çocuklarının lehine olduğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi

Proje Numarası

Yüksek Lisans Tezinden Türetilen Bu çalışma Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 4762”

Etik Beyan

Araştırma aşamasına geçilmeden önce Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’na başvuru yapılmış ve araştırma süreci ile ilgili gereken izinler 84026528-050.99.2400072357 sayı ve 55 numaralı karar ile temin edilmiştir Çalışmanın yapılacağı okul idaresi ile görüşüldükten sonra MEB Araştırma Uygulama İzinleri Başvuru ve Değerlendirme Modülünden gerekli başvurular yapılarak bağlı bulunan Çanakkale il Milli Eğitim Müdürlüğü’ne başvuru yapılarak araştırmanın yürütülmesi konusunda gereken uygulamayla ilgili izin alınmıştır. Ayrıca çalışma kapsamında kullanılması planlanan Güngör ve Cevher-Kalburan’ın (2018) geliştirdiği ‘Çocuklar İçin Hazırlanan Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği’ni (EKAY-Ö) geliştiren araştırmacılardan gerekli izinler alınmıştır. Çalışmanın yapılacağı okul idaresinden gerekli izinlerin alınmasından sonra sınıf öğretmenleri ile görüşülmüş, çalışma grupları belirlenmiş ve belirlenen kriterlere uyan çocukların velileri ile bilgilendirme toplantısı yapılmıştır. Araştırmanın içeriği hakkında velilere yapılan sunum sonrasında çocuğunun katılımını uygun gören velilerden ayrıntılı bilgilendirme ve gönüllü onam formları alınmıştır.

Teşekkür

Yüksek Lisans Tezinden Türetilen Bu çalışma Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 4762

Examining the Effect of Project-Based Learning Approach on Ecological Footprint Awareness in Pre-school Children

Öz

The primary objective of this research is to foster ecological footprint awareness in children during the pre-school period, when the most important life skills are acquired, in order to protect finite natural resources. This study aims to examine the impact of project-based learning approaches on children's attitudes and behaviours. The ‘Ecological Footprint Awareness Scale for Children (EKAY-O)’ was used to collect data. The study was conducted in a quasi-experimental design with pre- and post-test control groups. The study group consisted of 30 children aged 48-66 months who had not previously received environmental education, with 15 in the experimental group and 15 in the control group. An ecological footprint activity programme prepared using the project-based learning approach was implemented with the children in the experimental group. At the end of the seven-week training, a post-test was administered to the children in the experimental and control groups. The analysis of the obtained data was performed using IBM SPSS V23. The normality distributions of the data were evaluated using the Shapiro-Wilk test. The Mann Whitney U Test was used for pairwise group comparisons of scale scores that did not conform to normal distribution, and the Wilcoxon Test was used for comparisons of scale scores that did not conform to normal distribution and were measured at different times. At the end of the experimental study, the scores obtained by the two groups on the final test were compared, and the result was found to be in favour of the children in the experimental group.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

Yüksek Lisans Tezinden Türetilen Bu çalışma Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir. Proje No: 4762”

Kaynakça

Akyüz, C. (2019). Fen bilgisi ve biyoloji öğretmen adaylarının ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Anlıak, Ş., Yılmaz, H., & Beyaztürk, Ş. D. (2008). “Okul öncesinde ve ilköğretimde proje yaklaşımı ve uygulama aşamaları”. Milli Eğitim, 37(179), 101-112.
Arnold, D. H., Zeljo, A., Doctoroff, G. L., & Ortiz, C. (2008). Parent involvement in preschool: Predictors and the relation of involvement to preliteracy development. School Psychology Review, 37(1), 74–90.
Artun, H., & Bakırcı, H. (2012). Ülkelerin çevre eğitimine etki eden faktörlerinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 365–384.
Balcı, A. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler (5. bs.). Pegem A Yayıncılık.
Baykal, H., & Baykal, T. (2008). Küreselleşen dünyada çevre sorunları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 1–17.
Bekereci, Ü. (2022). STEM öğrenme modelinde proje tabanlı öğrenme yöntemi ve istasyon tekniği kullanımının öğrencilerin akademik başarılarına, kalıcılığa ve STEM’e yönelik tutumlarına etkisi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
Bell, S. (2010). Project-based learning for the 21st century: Skills for the future. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 83(2), 39–43. https://doi.org/10.1080/00098650903505415

Benzer, E. (2010). Proje tabanlı öğrenme yaklaşımıyla hazırlanan çevre eğitimi dersinin fen bilgisi öğretmen adaylarının çevre okuryazarlığına etkisi [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
Boyacı, M. (2022). İlkokul ve ortaokul öğretmenlerinin eğitim inançları ile eleştirel düşünme eğilimi ve bilimin doğası inanışları arasındaki ilişkilerin incelenmesi [Doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
Büyüköztürk, Ş. (2007). Deneysel desenler: Öntest-sontest kontrol grubu desen ve veri analizi (7. bs.). Pegem A Yayıncılık.
Cevher, K. N., & Güngör, H. (2018). 60-72 aylık çocuklar için Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği’nin (EKAY-Ö) geliştirilmesi. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 3(2), 1–14.
Cohen, S., & Horm-Wingerd, D. M. (1993). Children and the environment: Ecological awareness in preschool children. Environment and Behavior, 25(1), 103–120. https://doi.org/10.1177/0013916593251005
Coşkun, I. (2013). Sınıf öğretmeni adaylarının ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Creswell, J. W. (2003). Research design Qualitative, quantitative. and mixed methods approaches. Sage Publications: London.
Creswell, J. W. & Creswell, J. D. (2011). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches (5h ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
Çabuk, B. (2021). Çevre eğitimi. In D. Kahriman Pamuk (Ed.), Erken çocukluk döneminde çevre eğitimi ve sürdürülebilirlik (s. 1–50). Anı Yayıncılık.
Çıbık, S., & Aka, İ. (2017). Fen öğretiminde proje tabanlı öğrenme. H. G. Hastürk (Ed.), Teoriden pratiğe fen bilimleri öğretimi (ss. 187–219) içinde. Ankara: Pegem Akademi.
Demirhan, C., & Demirel, Ö. (2003). Project based learning in curriculum development. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(5), 48–61.
Deutscher, R. R., Holthuis, N. C., Maldonado, S. I., Pecheone, R. L., Schultz, S. E., Wei, R. C., & Lucas Education Research. (2021). Project-based learning leads to gains in science and other subjects in middle school and benefits all learners. Lucas Education Research. Retrieved April, 23, 2023.
Erol, A., & Ogelman, H. G. (2021). Proje yaklaşımına dayanan aile katılımlı çevre eğitimi programının 5-6 yaş çocuklarının çevreye yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(232), 133–160.
Ertuğrul-Akyol, B. (2020). STEM etkinliklerinin fen bilgisi öğretmen adaylarının bilgi işlemsel, eleştirel, yaratıcı düşünme ve problem çözme becerilerine etkisi [Doktora tezi]. Erciyes Üniversitesi.
Farmer, J., Knapp, D., & Benton, G. M. (2007). An elementary school environmental education field trip: Long-term effects on ecological and environmental knowledge and attitude development. The Journal of Environmental Education, 38(3), 33–42. https://doi.org/10.3200/JOEE.38.3.33-42
Fraenkel, J., & Wallen, N. E. (2006). How to design and evaluate research in education (6th ed.). McGraw-Hill International Edition.
Genç, H., & Arslan, E. (2020). Okul öncesi dönem çocuklarının çoklu zekâ alanları ile çevreye karşı tutumlarının incelenmesi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(2), 719–730.
Güngör, H. (2019). Bir okul öncesi eğitim kurumunda ekolojik ayak izi uygulamaları ile sürdürülebilir yaşam fırsatlarının geliştirilmesi [Doktora tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
Gür, N. (2022). Keşif ve gözlem temelli doğa eğitiminin 60-72 aylık çocukların bilim, doğa ve çevre metaforları üzerindeki etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Aydın Üniversitesi.
Johnson, B., & Christensen, L. (2008). Educational research: Quantitative, qualitative, and mixed approaches (3rd ed.). Sage Publications.
Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi (15. bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
Kiraz, A., & Aytaç, P. (2020). Practices supporting family involvement in preschool: Family education through science activities. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (50), 226–246. https://doi.org/10.9779/pauefd.561702
Kitzes, J., & Wackernagel, M. (2009). Answers to common questions in ecological footprint accounting. Ecological Indicators, 9(4), 812–817.
Kozakoğlu, A. (2021). Okul öncesi dönem çocuklarının ekolojik ayak izi farkındalıkları ile anne baba ve öğretmenlerinin doğaya bağlılıklarının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi.
Kükürt, İ. E. (2021). Okul öncesi dönemde etkili çevre eğitimi için görsel sanat etkinliklerinin kullanımı [Yüksek lisans tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
Maytar, F. ve Fettahlıoğlu, P. (2017). Fen Bilimlerinde Proje Tabanlı Öğretme Yaklaşımı. Ö. Taşkın (ed.). içinde Fen Eğitiminde Güncel Konular (300-315). Pegem Akademi:Ankara.
Mendez, J. L., & Fogle, L. M. (2002). Parental reports of preschool children's social behavior: Relations among peer play, language competence, and problem behavior. Journal of Psychoeducational Assessment, 20(4), 370–385. https://doi.org/10.1177/073428290202000403
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Okul öncesi eğitim programı (s. 1–58). https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/20195712275243okuloncesi_egitimprogrami.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Okul öncesi eğitim programı: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. https://mufredat.meb.gov.tr/
Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2013). Okul öncesi eğitim programı ile bütünleştirilmiş aile destek rehberi. https://www.onceokuloncesi.com/secoload/uploads/956/2013-12-23/14-57/obader.pdf
Özbuğutu, E. K. S. (2014). Çevre eğitimi ve alternatif yöntemler – literatür taraması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (11), 393–408.
Pathirana, B. D. (2015). Investigating the relationship between knowledge, attitudes, and perceived environmental protection practices among Sri Lankan school teachers and preschool teachers. South Asia Journal of Multidisciplinary Studies, 1(4), 62–76.
Slaughter-Defoe, D. T. (1995). Revisiting the concept of socialization: Caregiving and teaching in the 90s—A personal perspective. American Psychologist, 50(4), 276–286. https://doi.org/10.1037/0003-066X.50.4.276
Soydan, S. B., & Samur, A. Ö. (2017). Validity and reliability study of environmental awareness and attitude scale for preschool children. International Electronic Journal of Environmental Education, 7(1), 78–97.
Sterling, S. (2004). An analysis of the development of sustainability: Evolution, Interpretation and transformative potential. In: The sustainability curriculum: J. Blewitt and C. Cullingford (Ed.). The challenge for higher education, (1.st. edition ), (p. 43-62). UK: Routledge.
Şahin, F. (2000). Okul öncesinde fen bilgisi öğretimi ve aktivite örnekleri. Yapa Yayınları.
Şahin, F., Güven, İ., & Yurdatapan, M. (2011). Proje tabanlı eğitim uygulamalarının okul öncesi çocuklarında bilimsel süreç becerilerinin gelişimine etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 33(33), 157–176.
Şallı, D. (2011). Proje tabanlı öğrenme yaklaşımı ile 48–60 aylık çocuklara geri dönüşüm kavramının kazandırılması [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
Şimşek, H., Hırça, N., & Coşkun, S. (2012). İlköğretim fen ve teknoloji öğretmenlerinin öğretim yöntem ve tekniklerini tercih ve uygulama düzeyleri: Şanlıurfa ili örneği. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(18), 249- 268.
Uysal, Ö. (2022). Proje yönetimi ile proje tabanlı öğrenme. Sentez Yayıncılık.
Ünlü, A. B. (2021). Okul öncesi eğitim kurumuna devam eden 5 yaş grubu çocuklara uygulanan STEM eğitim programının ekolojik ayak izi farkındalığına etkisi [Yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
Wiersma, W., & Jurs, S. G. (2005). Research methods in education: An introduction (8th ed.). Pearson.
Yalçın, F. A., & Yalçın, M. (2018). Okul öncesi öğretmenlerin okul öncesi eğitimin sorunlarıyla ilgili görüşleri: Ağrı ili örneği. İlköğretim Online, 17(1), 367–383. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.413260

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Öncesi Eğitim, Fen Bilgisi Eğitimi, Çevre Eğitimi ve Programlarının Geliştirilmesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Dilek Çeri
0009-0003-8293-0809
Türkiye

Mine Çardak ^*
0000-0003-1383-4875
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

8 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

21 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.47479/ihead.1695581

IZ

https://izlik.org/JA85FW26YA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çeri, D., & Çardak, M. (2026). Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11(1), 1-15. https://doi.org/10.47479/ihead.1695581

AMA

1.Çeri D, Çardak M. Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):1-15. doi:10.47479/ihead.1695581

Chicago

Çeri, Dilek, ve Mine Çardak. 2026. “Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11 (1): 1-15. https://doi.org/10.47479/ihead.1695581.

EndNote

Çeri D, Çardak M (01 Haziran 2026) Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11 1 1–15.

IEEE

[1]D. Çeri ve M. Çardak, “Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi”, Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 1, ss. 1–15, Haz. 2026, doi: 10.47479/ihead.1695581.

ISNAD

Çeri, Dilek - Çardak, Mine. “Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11/1 (01 Haziran 2026): 1-15. https://doi.org/10.47479/ihead.1695581.

JAMA

1.Çeri D, Çardak M. Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2026;11:1–15.

MLA

Çeri, Dilek, ve Mine Çardak. “Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-15, doi:10.47479/ihead.1695581.

Vancouver

1.Dilek Çeri, Mine Çardak. Proje Tabanlı Öğrenme Yaklaşımının Okul Öncesi Çocuklarda Ekolojik Ayak İzi Farkındalığına Etkisinin İncelenmesi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2026;11(1):1-15. doi:10.47479/ihead.1695581