Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki

Melih Erdem; Hacer Deniz

doi:10.47479/ihead.1791067

EN TR

The Relationship Between Academic Motivation and Academic Literacy of Turkish Language Teacher Candidates

Öz

Academic literacy encompasses individuals' abilities to access information, critically filter it, reconstruct it, and transform it into a product. Academic motivation, on the other hand, is an important concept that enables students to engage in their learning processes through intrinsic and extrinsic motivation. The purpose of this research is to determine the relationship between the academic motivation of Turkish language teacher candidates and their academic literacy. The study employed a correlational design within a quantitative research framework comprised 669 Turkish language teacher candidates studying at seven universities selected through stratified and quota sampling from seven regions of Turkey. Data were collected using the Academic Motivation Scale developed by Karagüven (2012) and the Academic Literacy Scale developed by Demir and Deniz (2020). Data were analysed in SPSS using t-test, ANOVA, Pearson correlation, and simple linear regression analyses. The findings indicated that female teacher candidates had higher academic motivation than male teacher candidates, and that motivation decreased as the grade level progressed. Students who read books regularly had a significant advantage in both motivation and literacy levels. A positive, moderate correlation was also found between academic motivation and academic literacy.

Anahtar Kelimeler

Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki

Öz

Akademik okuryazarlık, bireylerin bilgiye erişme, bilgiyi eleştirel süzgeçten geçirme, yeniden yapılandırma ve ürüne dönüştürme becerilerini kapsayan; akademik motivasyon ise öğrencilerin öğrenme süreçlerinde içsel ve dışsal güdülerle harekete geçmesini sağlayan önemli bir kavramdır. Bu araştırmanın amacı, Türkçe öğretmeni adaylarının akademik motivasyonları ile akademik okuryazarlıkları arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Nicel araştırma desenlerinden korelasyonel yöntemle yürütülen çalışmanın örneklemini, Türkiye’nin yedi bölgesinden tabakalı ve kota örnekleme ile seçilen yedi üniversitede öğrenim gören 669 Türkçe öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Veriler Karagüven (2012) tarafından geliştirilen Akademik Motivasyon Ölçeği ile Demir ve Deniz (2020) tarafından geliştirilen Akademik Okuryazarlık Ölçeği kullanılarak toplanmış; SPSS programında t-testi, ANOVA, Pearson korelasyon ve basit doğrusal regresyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Gerçekleştirilen analizler, kadın öğretmen adaylarının akademik motivasyonlarının erkeklere göre daha yüksek olduğunu; sınıf düzeyi ilerledikçe motivasyonun azaldığını; düzenli kitap okuyan öğrencilerin ise hem motivasyon hem de okuryazarlık düzeylerinde anlamlı üstünlük taşıdığını ortaya koymuştur. Ayrıca akademik motivasyon ile akademik okuryazarlık arasında pozitif yönde orta düzeyde ilişki olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alemdağ, C., Öncü, E., & Yılmaz, A. K. (2014). Beden eğitimi öğretmeni adaylarının akademik motivasyon ve akademik öz-yeterlikleri. Spor Bilimleri Dergisi, 25(1), 23–35. https://doi.org/10.17644/sbd.171304
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri (25. baskı). Pegem Akademi.
Chow, S. K. Y., & Wong, J. L. K. (2020). Supporting academic self-efficacy, academic motivation, and information literacy for students in tertiary institutions. Education Sciences, 10(12), 361. https://doi.org/10.3390/educsci10120361
Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
Demir, S., & Deniz, H. (2020). Akademik Okuryazarlık Ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kastamonu Education Journal, 28(3), 1366–1379.
Demir, S., & Deniz, H. (2025). A structural equation model of academic literacy and critical and reflective thinking dispositions. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(3), 216–229. https://doi.org/10.16986/HUJE.2025.546
Demirel, M., & Tekkol, İ. A. (2018). Aday öğretmenlerde meraklılık ve bilgi okuryazarlığı üzerine ilişkisel bir çalışma. Ege Eğitim Dergisi, 19(2), 486–502.

Elkıran, Y. M. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının akademik okuryazarlık düzeyleri ile teknoloji yeterliği öz-değerlendirmeleri arasındaki ilişki. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), 325–343.
Erdoğan, D., & Eker, C. (2020). Türkçe öğretmen adaylarının 21. yüzyıl becerileri ile yaşam boyu öğrenme eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(2), 285–304.
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (5th ed.). SAGE.
George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 26 step by step: A simple guide and reference (16th ed.). Routledge.
Gömleksiz, M. N., & Serhatlıoğlu, B. (2014). Öğretmen adaylarının akademik motivasyon düzeylerine ilişkin görüşleri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 173, 99–128. https://doi.org/10.20296/Tsad.36644
Imbrenda, J. P. (2018). Developing academic literacy: Breakthroughs and barriers in a college-access intervention. Research in the Teaching of English, 317–341.
Karagüven, M. (2012). Akademik Motivasyon Ölçeğinin Türkçeye adaptasyonu. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(4), 2599–2620.
Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. baskı). Nobel Yayıncılık.
Karataş, H. (2011). Üniversite öğrencilerinin epistemolojik inançları, öğrenme yaklaşımları ve problem çözme becerilerinin akademik motivasyonu yordama gücü. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi.
Kılıçarslan Tunçer, B. K., & Şahin, R. K. Ç. (2024). Öğretmen adaylarının akademik başarılarını yordamada düşünme stilleri, biliş üstü farkındalık ve akademik motivasyon ilişkisi. The Journal of Academic Social Science Studies, 17(2), 45–65.
Li, D. (2022). A review of academic literacy research development: From 2002 to 2019. Asian-Pacific Journal of Second and Foreign Language Education, 7(5), 1-22. https://doi.org/10.1186/s40862-022-00130-z
Muresan, L. M., & Orna-Montesinos, C. (2021). What does it entail for multilingual scholars? Academic literacy development. L. M. Muresan & C. Orna-Montesinos (Eds.), Springer
Neuman, W. L. (2014). Social research methods: Qualitative and quantitative approaches (7th ed.). Pearson.
Onbaşılı, Ü. İ., & Gürlek, M. (2021). Sınıf öğretmeni adaylarının epistemik merak düzeyleri ile akademik motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 54(3), 621–640.
Pajares, F. (2002). Gender and perceived self-efficacy in self-regulated learning. Theory Into Practice, 41(2), 116–125. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_8
Pala, Ş. M., & Başıbüyük, A. (2023). The predictive effect of digital literacy, self-control and motivation on academic achievement in the science, technology and society learning area. Technology, Knowledge and Learning, 28(1), 369–385. https://doi.org/10.1007/s10758-022-09607-8
Ross, M., Perkins, H., & Bodey, K. (2016). Academic motivation and information literacy self-efficacy: The importance of a simple desire to know. Library & Information Science Research, 38(1), 2–9. https://doi.org/10.1016/j.lisr.2016.01.002
Schunk, D. H., Pintrich, P. R., & Meece, J. L. (2014). Motivation in education: Theory, research, and practice (4th ed.). Pearson.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2015). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
Tunagür, M. (2021). Türkçe öğretmeni adaylarının akademik okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Ekev Akademi Dergisi, 25(87), 435–450.
Türkben, T., & Satılmış, S. (2022). Öğretmen adaylarının akademik okuryazarlık, dijital okuryazarlık ve eleştirel okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Türkiye Eğitim Dergisi, 7(2), 345–364. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1159184
Uzunoğlu, D. ve Bulut, B. (2022). Çevrimiçi ortamda yürütülen senaryo temelli öğrenme etkinliklerinin Türkçe öğretimi özyeterliğe, akademik güdülenmeye ve başarıya etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(1), 60-73.
Yıldırım, Ö. K., & Yemenici, A. İ. (2020). Türkçe öğretmeni adaylarının bilgi okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi (Afyonkarahisar örneği). Turkish Studies, 15(3), 1789–1808.
Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Türkçe Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Melih Erdem
0000-0002-6834-6601
Türkiye

Hacer Deniz ^*
0000-0002-2604-1893
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

25 Eylül 2025

Kabul Tarihi

10 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.47479/ihead.1791067

IZ

https://izlik.org/JA26AJ98WU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Erdem, M., & Deniz, H. (2026). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11(1), 47-55. https://doi.org/10.47479/ihead.1791067

AMA

1.Erdem M, Deniz H. Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):47-55. doi:10.47479/ihead.1791067

Chicago

Erdem, Melih, ve Hacer Deniz. 2026. “Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11 (1): 47-55. https://doi.org/10.47479/ihead.1791067.

EndNote

Erdem M, Deniz H (01 Haziran 2026) Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11 1 47–55.

IEEE

[1]M. Erdem ve H. Deniz, “Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki”, Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 1, ss. 47–55, Haz. 2026, doi: 10.47479/ihead.1791067.

ISNAD

Erdem, Melih - Deniz, Hacer. “Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11/1 (01 Haziran 2026): 47-55. https://doi.org/10.47479/ihead.1791067.

JAMA

1.Erdem M, Deniz H. Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2026;11:47–55.

MLA

Erdem, Melih, ve Hacer Deniz. “Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 1, Haziran 2026, ss. 47-55, doi:10.47479/ihead.1791067.

Vancouver

1.Melih Erdem, Hacer Deniz. Türkçe Öğretmeni Adaylarının Akademik Motivasyonları ile Akademik Okuryazarlıkları Arasındaki İlişki. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2026;11(1):47-55. doi:10.47479/ihead.1791067