Derleme

Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar

Cilt: 11 Sayı: 1 25 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar

Öz

Bu çalışma, görme bozukluğu (GB) ve otizm spektrum bozukluğunun (OSB) birlikte görülmesine ilişkin alan yazını incelemektedir. Çalışmada GB–OSB’nin yaygınlığı, tanılama ve erken tarama süreçleri, yalnızca OSB ya da yalnızca GB tanılı çocukların ortak özellikleri ve GB–OSB olan çocuklara yönelik eğitsel müdahaleler ele alınmıştır. Literatür taraması sonucunda, GB tanısı konmuş çocuklarda OSB sıklığının dikkate değer oranlarda görüldüğü ve özellikle prematüre retinopatisi, optik sinir hipoplazisi ve doğuştan körlük gibi bazı görme bozukluğu türlerinde riskin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırmalar, GB ve OSB’li çocukların sosyal iletişim, ortak dikkat, dil ve pragmatik becerilerde benzer güçlükler yaşadığını; oyun davranışlarında sınırlılıklar ve stereotipik hareketlerde örtüşmeler bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bu belirtilerin yanlış tanıya yol açma riski taşıdığı ve GB ile ilişkili davranışların OSB’den ayırt edilmesinin güçlüğü vurgulanmaktadır. Mevcut tarama ve değerlendirme araçlarının büyük ölçüde görsel temelli olması, tanılama sürecini zorlaştırmaktadır. Elde edilen bulgular, GB–OSB olan çocuklara yönelik müdahale programlarının henüz sınırlı olduğunu ortaya koymaktadır. Buna karşılık, yalnızca OSB ya da yalnızca GB için etkili programların mevcut olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, multidisipliner yaklaşımların geliştirilmesi, öğretmenler ve profesyoneller için özel eğitim programlarının hazırlanması ve mesleki farkındalığın artırılması önerilmektedir. Sonuç olarak, GB–OSB ilişkisine dair daha fazla araştırmaya ve bilimsel dayanaklı müdahale programlarına ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Absoud, M., Parr, J. R., Salt, A. ve Dale, N. (2011). Developing a schedule to identify social communication difficulties and autism spectrum disorder in young children with visual impairment. Developmental medicine & child neurology, 53(3), 285–288.
  2. Als, H., Tronick, E. ve Brazelton, T. B. (1980). Affective reciprocity and the development of autonomy: The study of a blind infant. Journal of the American academy of child psychiatry, 19(1), 22-40.
  3. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders DSM5.
  4. Arnall, R., Garcia, Y., Griffith, A. K. ve Spear, J. (2021). Stimulus generalization using nonvisual stimuli with a student who has autism spectrum disorder and visual impairment. Journal of visual impairment & blindness, 115(2), 121-133.
  5. Baron-Cohen, S. (1997). Mindblindness: An essay on autism and theory of mind; MIT. Press: Cambridge.
  6. Bellomo, N. M. (2016). Increasing the augmentative and alternative communication knowledge and self-efficacy of parents of children with Autism Spectrum disorders using multimedia training materials [Doctoral dissertation, Nova Southeastern University]. https://nsuworks.nova.edu/fse_etd/99/”
  7. Berkson, G. ve Tupa, M. (2000). Early development of stereotyped and self-injurious behaviors. Journal of early intervention, 23(1), 1-19.
  8. Bigelow, A. E. (2003). The development of joint attention in blind infants. Development and psychopathology, 15(2), 259-275.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çoklu Engelli Eğitimi, Görme Engelli Eğitimi, Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

19 Eylül 2025

Kabul Tarihi

18 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Bal, Ş., & Öcal, H. (2026). Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 11(1), 32-46. https://doi.org/10.47479/ihead.1771964
AMA
1.Bal Ş, Öcal H. Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):32-46. doi:10.47479/ihead.1771964
Chicago
Bal, Şifa, ve Hülya Öcal. 2026. “Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11 (1): 32-46. https://doi.org/10.47479/ihead.1771964.
EndNote
Bal Ş, Öcal H (01 Haziran 2026) Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11 1 32–46.
IEEE
[1]Ş. Bal ve H. Öcal, “Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar”, Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 1, ss. 32–46, Haz. 2026, doi: 10.47479/ihead.1771964.
ISNAD
Bal, Şifa - Öcal, Hülya. “Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi 11/1 (01 Haziran 2026): 32-46. https://doi.org/10.47479/ihead.1771964.
JAMA
1.Bal Ş, Öcal H. Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2026;11:32–46.
MLA
Bal, Şifa, ve Hülya Öcal. “Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar”. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, c. 11, sy 1, Haziran 2026, ss. 32-46, doi:10.47479/ihead.1771964.
Vancouver
1.Şifa Bal, Hülya Öcal. Çoklu Yetersizlik Bağlamında Görme Bozukluğu ve Otizm Spektrum Bozukluğu: Literatür Taraması ve Uygulamalara Yansımalar. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2026;11(1):32-46. doi:10.47479/ihead.1771964

Değerli Meslektaşlarımız,
IHEAD'ın son sayısının (Cilt 11-Sayı 1) yayımlandığını bildirmekten mutluluk duymaktayız. Sayının yayımlanmasında emeği geçen editör kurulu üyelerine, hakemlere ve yazarlara değerli katkılarından dolayı özel teşekkürlerimizi sunarız. Ayrıca, IHEAD'ın gelecek sayısını (Cilt 11-Sayı 2) Aralık 2026 itibariyle yayımlamayı planlamaktayız. Ocak 2024 tarihinden itibaren dergimize Türkçe makalelerin yanı sıra İngilizce makaleler de kabul etmekteyiz. Eğitimle ile ilgili makalelerinizi değerlendirmekten büyük bir memnuniyet duyacağımızı bildirir katkılarınız için şimdiden teşekkür ederiz.
Editör Kurulu
 

Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi (IHEAD) by Aksaray Üniversitesi Eğitim Fakültesi içeriği CC BY-NC-SA 4.0. lisansına sahiptir.

 http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/ 

by-nc-sa.svg
 


 

Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi (IHEAD) dünyada araştırmacılar, yayıncılar ve bilim insanları tarafından en fazla kullanılan benzerlik yazılımlarından birisi olan iThenticate'i kullanmaktadır.
 


 

ithenticate-badge-rec-reverse.jpg
 


 


 

Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi (IHEAD) açık erişimli bir dergidir.

Open-Access-logo.png